Dılxeranlılar ve Şemskanlılar: Tarihsel Farklar ve Akrabalık İddialarına Reddiye
Tarih kaynakları ile başta Şerefname olmak üzere diğer bütün argümanlarda yapılan araştırmalarda Dılxeranlılar, Süleymani yani Silvan (Meyafarqin) yöresinde yaşayan ve Emevilerin egemenliği altındaki bir aşiret olarak karşımıza çıkmaktadır. Süleymani sözcüğü, soylarının Mervanoğulları Sultanlarından Süleyman Bin Abdülmelik’e dayandırılmasından gelmektedir.
Dılxeranlıların Bağlı Olduğu Süleymani Konfederasyonu
Bu topluluk sekiz esas gruptan meydana gelmekteydi: Banuki, Hevédi, Dılxéran, Bociyan, Zilan, Besyan, Zıkziyan ve Brazan aşiretlerinden müteşekkildi. Farqin ve Diyarbakır’ın Şengal’den gelen kadim sahiplerinden Bekiranlılar da tarih boyunca hem Dılxeranlılara hem de Şemskanlılara yakın durmuşlar ve ilişkileri hep devam etmiştir.
Şafii mezhebine bağlı olmasına rağmen bir kısmı sonradan Yezidiliği tercih etmişlerdi. Bunun nedeni de bu kavimlerin bazılarının ilk dinlerinin Zerdüştlük olmasıydı. Bilindiği gibi Yezidilik, Zerdüştlüğün devamı olarak kabul edilmektedir.
Abbasiler Dönemi ve Mervaniler Etrafında Toplanma
Abbasilerin Mısır ve Şam’da Mervanileri dağıtmasından sonra bu aşiretler, en güçlüleri Banukiler olmak üzere tekrar Mervan’ın etrafında toplanarak güçlerini birleştirip yeniden yapılandılar.
Söz konusu aşiretler tekrardan uzun süre bir arada yaşamaya başladılar. Ancak Fars savaşlarının başlaması ile hükümdarlar fırsat bilip halka zulmetmeye ve ağır vergiler koymaya başladılar. Bu durum Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Savaşı’nı kazanarak bütün beylik, mirlik ve diğer Kürt aşiretleri Osmanlı’ya bağlamasına kadar devam etti.
1520’lerde Göç: Doğubeyazıt ve Kars Bölgesine
Safevilerin Osmanlı’ya yenilmesinden sonra Şiilerin Ağrı, Van, Erzurum, Kars ve Muş gibi illerden çekilmesi ile boşalan tarım ve ticaret alanları cazip hale geldi. Ve 1520’li yıllarda Şehsuvar adlı bir Besyanlı Beyinin çabaları ile Banuki, Hevédi, Dılxéran, Bociyan, Zilan, Besyan, Zıkziyan ve Brazan aşiretlerin bir kısmı göç ederek ağırlıklı olarak Doğubeyazıt olmak üzere göç ettiler.
Dılxeranlılar sonrasında Erivan, Eleziz civarı, ağırlıklı olarak Kars, Digor, Muş, Ağrı, Erzurum ve diğer birçok il ve ilçelere dağıldılar.
Şemskanlılar ile Dılxeranlılar Akraba mı? Tarihsel Gerçekler
Şemskanlılara gelince, Dılxeranlılar ile akrabalık bağları olduğu kesin değildir. Şayet akrabalık olsa bile, belgesiz ve sözlü beyanlara göre ne zaman ve nerede ayrıldıkları hakkında net bir bilgi yoktur. Başka bazı rivayetlere göre üç kardeş arasındaki bir kız meselesi yüzünden daha İran’ın Xoy veya Irak içlerinde iken ayrıldıkları anlatılmaktadır. Ancak bu bilgiler mesnetsiz ve tamamen kulaktan dolma bilgilere dayanmakta olup gerçeklik payı yoktur.
1. Köken Farkı: Emevi vs Abbasi
Dılxeranlılar: Mervanilerin Diyarbakır’ı başkent olarak ilan etmeleri ile Silvan (Meyafarqin)’e geldiklerini kaynaklar belirtir. Emevi Devletinin bakiyelerinden olan aşiretlerdendir.
Şemskanlılar: 1330’larda Moğol istilasından kaçarak Ömeriye Ceziresi, Hasankeyf, Hakkari ve Mardin beyliklerine sığındıkları ve Botan Mirlerinin Begler kolunu teşkil ettiklerini rivayet etmektedir. Ancak bu bilgi de doğru değildir.
2. Zorava’ya Göç Tarihi Farkı
Zira Zorava’ya göç olayı, Hacı Şemseddin zamanında değil, Şemski Aşiretine adını veren Ebu Muzaffer Şems-ül Mülk (Şems) Cafer’in babası Emir Ebubekir lakaplı İsa Bey zamanında, 1075 yılında, mahiyetindeki Kürt, Yezidi ve diğer halklardan müteşekkil 100.000 hane ile beraber Sekbanabad’a bağlı Zorava karyesine yerleşmelerinden ibarettir.
3. İki Farklı Halk: Tarih Kayıtları
Özet olarak, Dılxeyranlar Süleymani Aşiret grubundan olup Emevi Devletinin bakiyelerinden olan aşiretlerdendir. Şemskanlılar ise Abbasi İmparatorluğunun önemli vezirlerinden ünlü Bermeki Hanedanının soyundandır.
Yani iki farklı halk olarak tarih kayıtlarında yer almaktadır. Üstelik Dılxeyranların mensubu olduğu Emevileri, Şemskanlıların idari olarak mensup olduğu Abbasiler, Eba Müslim-i Horasani’nin desteği ile M.S 750 yılında ortadan kaldırmışlardır.
Sonuç: Akrabalık İddiası Tarihsel Olarak Temelsizdir
Dılxeranlılar ile Şemskanlıların yolları Mervani Devleti, Moğol İstilası ve Akkoyunlu döneminde kesişmiş; dostluk ve yakınlık ilişkileri kurulmuştur. Özellikle Digor’un Naxşıvan, Merweng, Qaso ve Qazmin köylerindeki Dılxeranlılar ile Şemsikanlıların çok yakın ilişki ve dostluklar içinde olmaları dikkat çekicidir.
Ancak bu ilişkiler nesebî bir akrabalık anlamına gelmemektedir. Biri Emevi bakiyesi Süleymani, diğeri Abbasi veziri Bermeki kökenlidir. 750 yılında Abbasiler Emevileri ortadan kaldırmıştır. Aynı soydan gelmeleri tarihen mümkün değildir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder