ŞEMSKİLERİN TARİHİ
SAYFA HAZIRLANIYOR.....
Bu araştırmamızda,
Şemski aşireti, tarih boyunca köklü bir geçmişe sahip olmuş; nesebini, kültürel kimliğini ve toplumsal değerlerini bugüne kadar taşımayı başarmıştır. Bu çalışmamız, aşiretin tarihî serüvenini, öne çıkan şahsiyetlerini ve sosyo‑kültürel yapısını bütünlüklü bir şekilde aktarmayı amaçlamaktadır.
Bu çalışmada, aşiretin tarihî kökenleri ve nesebi titizlikle ele alınırken; ahlaki değerleri, toplumsal dayanışma anlayışı ve kültürel mirası da vurgulanacaktır. Şemski aşireti, yalnızca bir topluluk değil; aynı zamanda adalet, saygı ve sorumluluk ilkeleriyle şekillenmiş bir yaşam biçiminin temsilcisidir.
Önemli şahsiyetlerin katkıları, aşiretin tarih sahnesindeki rolünü belirginleştirmiş; kültürel kimliği ise kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşmıştır. Bu önsöz, hem geçmişi hatırlatmak hem de geleceğe ışık tutmak için kaleme alınmıştır.
Bu çalışma, Şemski aşiretinin bin yıllık tarihî serüvenini, ölümsüz lideri ve halife sıfatıyla anılan Emir Cafer bin İsa bin Yahya Muhammed el‑Şafii’nin (Şemsü’l Melik, “3. Cafer”) şahsiyetini, aşiretin sosyo‑kültürel kimliğini ve nesebini akademik bir bakış açısıyla ele almayı amaçlamaktadır.
Şemski Aşireti’nin Tarihsel Kökenleri
Coğrafi Dağılım
Şemski Aşireti, tarihsel süreç içerisinde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Günümüzde Türkiye’nin doğusunda, İran’da, Irak Kürdistanı’nda, Suriye’nin kuzeyinde ve çeşitli diğer bölgelerde yaşayan toplulukları bulunmaktadır.
Tarihsel Kökenler
Şemski Aşireti’nin kökenleri, Zagros Dağları’nın kadim halklarına ve onların tarihsel mirasına dayandırılmaktadır. Bu köken, özellikle Medler üzerinden Sasani İmparatorluğu’na uzanır. Sasani hanedanı, yalnızca İran tarihinin değil, aynı zamanda Ortadoğu’nun siyasi ve kültürel gelişiminde belirleyici bir rol oynamıştır.
Pers Akamenid Devleti’nin M.Ö. 330 yılında Büyük İskender tarafından yıkılmasından yaklaşık beş buçuk asır sonra, M.S. 220 yılında Zerdüşt dinî lideri Sasan’ın soyundan gelen Papakan’ın oğlu I. Ardeşir, Part yönetimine karşı ayaklanarak Part Kralı V. Arduvan’ı mağlup etmiş ve Sasani Devleti’ni kurmuştur. Bu yeni hanedan, dedesi Sasan’ın adını taşıyarak tarihe geçmiştir (Etem Xemgin, Kürdistan Tarihi, Doz Yayınları).
Dördüncü büyük İran hanedanlığı olan Sasani İmparatorluğu, 224 yılında I. Ardeşir ile başlamış ve 651 yılına kadar hüküm sürmüştür. Bu hanedanlığın son hükümdarı III. Yezdigirt, 642 yılında Nihavend Savaşı’nda İslam ordularına yenilerek Sasani hâkimiyetinin sonunu getirmiştir.
Bermekiler ve Nevbahar Tapınağı
Sasani döneminin en önemli aristokrat ailelerinden biri Bermekiler olmuştur. Sahabe Sa‘d b. Ebî Vakkas, Bermekileri Belh şehrindeki Nevbahar tapınağından Şam’a getirmiştir. Mesudi, Muruc‑u Zeheb adlı eserinde Nevbahar tapınağını ayrıntılı biçimde tasvir ederek Bermekilerin kökenine ışık tutar. Tapınağın koruyucusuna “Bermek” adı verilmiş ve bu görev nesilden nesile aktarılmıştır. Halid b. Bermek de bu geleneğin devamı olarak tanınmıştır.
Nevbahar tapınağı, mimar Menuçehr tarafından inşa edilmiş olup üzerine yüzlerce zira uzunluğunda ipek parçaları asılı mızraklar dikilmiştir. Bermekiler, bu kutsal yapının koruyucuları olarak tarih sahnesine çıkmışlardır. Nihavend Savaşı sonrasında İslamiyet’e geçen Bermekiler, Şerefhan’ın Şerefname adlı eserinde belirtildiği üzere, dini baskı altında değil, kendi iradeleriyle kabul etmişlerdir. Halife İyad b. Ganem’in huzurunda İslamiyet’i benimseyen Bermekiler, daha sonra Süveyd köyüne yerleşmişlerdir. Burada İslam’a hizmet etmenin yanı sıra özellikle mühendislik ve mimari alanlarında ortaya koydukları eserlerle büyük bir şöhret kazanmışlardır.
Halife Mehdi, Bermekilerin bu yetkinliklerini fark ederek onları Abbasi sarayına davet etmiş ve ilim-irfanlarından yararlanmayı tercih etmiştir. Bermekilerin çeşitli kolları ve beylikleri de bu hizmetlere katkı sağlamıştır. Dunbuliler ve onların kollarından biri olan Şemskilerin ataları, Abbasi sarayında veliahtların eğitiminden vezirlik makamına kadar yükselmiş, devlet yönetiminde etkin bir rol oynamışlardır. Özellikle Halid b. Bermek ve oğlu Yahya Bermekî’nin hizmetleri Bermekilerin en parlak dönemini oluşturmuştur.
Ancak Abbasi Halifesi Harun Reşid, 9. yüzyılın başlarında Arap milliyetçilerinin baskıları ve haksız ithamları sonucunda Bermekilere yönelik tasfiye hareketini başlatmıştır. Yahya Bermekî ve oğullarının idamıyla sonuçlanan bu süreç, Bermekilerin siyasi sahneden çekilmesine yol açmıştır. Bununla birlikte Bermekilerin farklı boylara ayrılarak tarihsel varlıklarını sürdürdükleri görülmektedir. Bu boyların en önemlilerinden biri Dunbuliler ve onların kollarından olan Şemskilerdir.
Şemski Aşireti’nin Bermeki Kökeni
Şemski aşiretinin Bermeki ailesine mensubiyetini teyit eden başlıca kaynaklar şunlardır:
• Ensabu’l Ekrad – Ebu Hanife Dinaverî
• Tezkire‑i Heft İklim – Seyid Hüseyin Nuzuzi
• Tarih‑i Kaşan – Emin Ahmet Razi
• Riyadul Cennet – Abdurezak Beg Dunbuli
• Tezkiretul Denabile – Mahmu Xan
• Tarih‑i Denabile – Hacı Mahmut Aka
• Tecriyetel Herar ve Tesliyetel Ebrar – Abdurezak Beg
• Tuhfet‑ül Irakeyn – Hakani‑i Şirvani
Hakani‑i Şirvani, eserinde Şemskilerin dedesi "Şems" lakaplı Emir Cafer Şemsü’l Melik’e duyduğu hayranlığı dile getirerek onun Bermeki ailesine mensubiyetini açıkça ifade etmiştir. Bu ifade, Şemski aşiretinin tarihsel kimliğini ve Bermeki kökenini teyit eden en güçlü delillerden biri olarak kabul edilmektedir.
Dunbuli Hanedanı ve Şemski Aşireti’nin Ortaya Çıkışı
Bermekilerden ayrılan boylardan biri Dunbuli (Dinbili) Hanedanı’dır. Şemski Aşireti, bu hanedanın kollarından biri olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Şemski tarihinin en önemli figürü, üstün meziyetleriyle öne çıkan komutan, âlim ve halife Ebu Muzaffer Şemsü’l Melik Emir Cafer bin İsa’dır. Tarih kaynaklarında “3. Cafer” olarak anılan bu şahsiyet, aşiretin kimliğini ve tarihî hafızasını şekillendiren en önemli liderlerden biridir. Onun adına izafeten aşiret günümüzde “Şemski Aşireti” olarak bilinmektedir.
Çeşitli tarihî kaynaklarda Şemski aşiretinin soy ağacı ayrıntılı biçimde aktarılmaktadır. Bu silsile, Emir Cafer Şemsü’l Melik’ten başlayarak Bermekilere ve oradan Sasani hanedanına kadar uzanmaktadır. Taberî’nin Tarih’i ve Abdurrezak Necefkul Dunboli’nin Tarih‑i Donboli adlı eserinde bu şecere detaylı olarak verilmiştir.
Her ne kadar tarih boyunca yanlış rivayetler aşiretin kimliğini tartışmaya açmış olsa da, güvenilir kaynaklar Şemski aşiretinin Bermeki ailesine ve Sasani hanedanına dayandığını ortaya koymaktadır. Emir Cafer bin İsa’nın liderliği, aşiretin tarihî hafızasında silinmez bir iz bırakmış; sosyo‑kültürel kimliği ise kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
Dinbil Kalesi ve Musa Beglular
Abbasi zulmünden kurtulan Yahya Bermekî’nin oğullarından Emir Muhammed Musa, Musul ve Amed arasında bulunan dağlık Dinbil Kalesi’nde yaşamış ve torunları burada yaklaşık 140 yıl boyunca varlıklarını sürdürmüştür. Bu nedenle kendilerine “Taife‑i Dinbili” adı verilmiştir. Dinbili Emirliği birçok boyu barındırıyordu; bunların en önemli ve çekirdek ailesi Musa Bey’in taifesiydi. Bu gruba “Musa Begli” denilmekteydi. Emir Süleyman döneminde ise Musa Begliler “İsa Beyli” olarak devam etmişlerdir. Şems’in döneminden sonra ise aşiret “Şemskiler” adıyla anılmaya başlamış ve bu isim günümüze kadar ulaşmıştır.
Dünbüliler ve Mervani Kürt Devleti
Dünbüliler, Dinbil Kalesi’nin yanı sıra Amid, Cizre, Hakkâri ve Silvan çevresinde çeşitli boylar halinde yaşamışlardır. 983‑1085 yılları arasında Yukarı Mezopotamya’da hüküm süren Mervani Kürt Devleti’nin kuruluş aşamasında dört büyük Kürt aşireti temel oluşturmuştur: Hakkâri Aşiretleri, Süleymani (Silvan) Aşiretleri, Bacnavi Aşireti ve Dunbuli Aşireti.
Bu dönemde Dunbuli Aşiretinin Diyarbakır kolunun başında, cengaver kimliğiyle bilinen Ebu Ebul Verdi Abdurrahman El‑Dunbuli bulunuyordu. 1010 yılında Cizre bölgesinde halka zulmeden Şero adlı emire karşı Mervani Devleti adına harekete geçmiş ve halkı bu eziyetten kurtarmıştır (Kaynak: Tomas Ripper, Diyarbakır Mervanileri).
Selçuklu Dönemi ve Emir İsa Bey
Selçuklu Sultanı Melikşah zamanında Dunbuliler, Şems’in babası Ebubekir el‑Salâheddin lakaplı İsa Bey’in önderliğinde 1077‑1080 yılları arasında elverişsiz iklim koşulları, kıtlık ve Selçuklu baskıları nedeniyle Müslüman ve Yezidilerden mütevellit 100.000 aileyi Kohustan yakınlarındaki Zorava karyesine yerleştirmiştir. Emirlik, kısa sürede güçlenmiş ve Şah tarafından kendilerine Hoy şehri ocaklık olarak verilmiştir. Bu dönem, Dunbulilerin yükseliş devri olmuştur.
1235 yılına kadar süren bu hâkimiyet, Moğol saldırılarıyla sarsılmıştır. Bir kısmı Hülagu’ya biat etmiş, bir kısmı Musul taraflarına kaçmış, Şemskiler ise Emir Kadilkudat Ebu Abbas Şemseddin Ahmed idaresinde Şam’a göç ederek Selahaddin Eyyubi’nin yeğeni Sultan İsa’ya sığınmışlardır. Şemseddin Ahmed, Şam’da “Kadılkudat” (kadılar kadısı, günümüzde Adalet Bakanlığına denk bir unvan) olarak görev yapmıştır. Onun ölümünden sonra oğlu Kadilkudat Ebu Abdullah Şehabeddin Muhammed görevi devralmıştır.
Moğol saldırıları sonrası aileler farklı bölgelere dağılmıştır: bazıları Adıyaman Besni’ye, bazıları Cizre ve Mardin civarına, büyük bir bölümü ise Şam‑Musul arasındaki Maqlub ve Muhtar dağlarına sığınmıştır. Cizre tarafındakilerin Cudi Dağı’nın sarp yamaçlarında yaşadıkları tarih kaynaklarında kayıtlıdır.
Şemskilerin Göçleri ve Günümüzdeki Varlıkları
1539 yılından sonra Kethüda Şemseddin önderliğinde Mardin’in Ömeriye ve Arabi Dağı çevresinden Erzurum’a, oradan Van’a göç eden Şemskiler, günümüzde ağırlıklı olarak Ağrı, Van ve Türkiye’nin çeşitli illerinde yaşamaktadırlar.
Musa Beglular ve Dünbuli Emirliği
Tasfiye sonrası Bermekilerin kolları Musul, Şam, Diyarbakır ve Hakkâri’ye göç ederek Dinbil (Denbel) Kalesi merkezli Musabeglu Emirliği’ni kurmuşlardır. Emir Musa ve Emir İsa döneminde topraklar genişlemiş, ilim ve kültür faaliyetleri desteklenmiştir. Emirlik, 224 yıl boyunca “Musabeglu” adıyla anılmış, daha sonra “Dünbuli Emirliği” olarak tanınmıştır.
Ebu Hanife Dinaverî’nin Ensab’ül Ekrad, Abdurrezzak bin Necefquli’nin Riyaz’ül Cenne ve Mahmud Han’ın Tezkiret’ül Denabile adlı eserlerinde Şemskilerin Yahya Bermekî’nin oğlu Musa’nın soyundan geldiği ifade edilmektedir. Şemskiler, Diyarbakır sancağı sınırları içindeki Dinbil Kalesi’ni inşa ederek burayı merkez olarak kullanmışlardır. Musa’nın adına izafeten “Musa Begi” veya “Musa Beglu” olarak tanınmışlardır.
Emirlik yalnızca Musa Beglulardan ibaret olmayıp Süveydiler, Ehli Beyt mensupları ve Yezdaniler gibi çeşitli grupları da ihtiva etmiştir. Yönetim Musabegluların elinde olsa da, merkez Dinbil Kalesi olduğundan tarih kaynaklarında Emirlik, İsa bin Yahya komutasında Zorava ve Sekmanava yöresine göç ettikten sonra “Dünbuli/Dümbeli Beyliği” olarak anılmıştır.
Dünbüli/Şemskilerin Tarihî Kaynaklardaki Yeri
Dünbuli ismini ilk kullanan yazar, 9. yüzyılda yaşamış Ebu Hanife Dinaverî’dir. Ensabu’l‑Ekrad adlı eserinde Dünbülileri Kürtlerin bir kolu olarak tanımlar. Abdurrezzak Beg Dunbulî, Tarih‑i Denabile adlı eserinde Dinaverî’nin bu görüşünü aktarır.
- Zehebî (ö. 1348), Müştebihu’n‑Nisbe adlı eserinde Dünbülilerin Kürt kabilesi olduğunu ve Musul civarında yaşadıklarını belirtir.
- Ebû Tahir es‑Silefî (ö. 1181), Mu’cem’s‑Sefer adlı eserinde hocası Rıdvan bin İbrahim bin Memlan’dan söz ederken onun Dünbuli kabilesine mensup olduğunu kaydeder.
- İbnü’l‑Ezrak el‑Fariqî, Tarih‑u Meyyafariqîn ve Amid adlı eserinde Mervani komutanı Abdurrahman bin Ebi’l‑Verd ed‑Dunbuli’den bahseder.
- İbn Nuqta el‑Hanbelî (ö. 1231), Tekmiletu İkmali’l‑İkmal adlı eserinde Dünbuli âlimlerinden söz eder ve onları Musullu olarak tanıtır.
- İbn Fazlullah el‑Umeri (ö. 1349), Mesaliku’l‑Ebsar adlı eserinde Dünbuli kabilesinin Musul yakınlarındaki Maklub Dağları eteklerinde yaşadığını ifade eder.
Dünbuli Adının Çeşitli Kullanımları
Bingöl Üniversitesi’nin II. Uluslararası Zaza Dili Kültürü ve Sempozyumu’nda belirtildiği üzere, Dünbuli/Dınbıli adı kaynaklarda farklı şekillerde geçmektedir: Dunbuli, Dümbüllü, Dinbili, Dumbeli. Osmanlıca ve Türkçe kaynaklarda da bu çeşitlilik görülmektedir.
Mesudi, Muruc‑u Zeheb’de Dünbulilerden “Dababile” olarak bahseder. Basile Nikitine, Farsça bir el yazmasından aktardığı bölümde Dünbulilerin adlarını “Dunbul Kalesi”nden aldıklarını belirtir. Evliya Çelebi ise Seyahatname’sinde “Dünbüli” şeklinde kaydeder.
Emirler ve Hükümdarlık Dönemleri:
Emir Musa (839): Dinbil Kalesi’ni merkez yapmış, Ehli Beyt imamlarıyla yakın ilişkiler kurmuş, ilme değer vermiştir.
Emir İsa (871): Büyük bir kütüphane kurmuş, Farsça eserleri Arapçaya tercüme ettirmiş, alimlere destek vermiştir.
Emir Muhammed Musa (909): Seyf‑el Dewle lakabıyla tanınmış, güçlü bir ordu kurmuş, Bay Kalesi’ni inşa etmiştir.
Emir Süleyman (1020): Süleymani Sarayı’nı ve medreseler inşa ettirmiş, ilim adamlarını desteklemiştir.
Pir Musa (991): Khoy şehrini restore etmiş, “prens” lakabını alan ilk emir olmuştur.
Cafer‑i Sani: Dinbil Kalesi yakınlarındaki altın madenleri sayesinde güçlü bir ekonomi oluşturmuştur.
Emir Yahya (1085): “Muhammed Şafii” lakabıyla tanınmış, adaletli yönetimiyle Hristiyan tebaadan binlerce aileyi İslam’a kazandırmıştır.
Sultan İsa (1122): Salahaddin‑i Kurdi olarak bilinir; haçlı baskılarından kaçan binlerce aileyi Sekbanava’ya göç ettirmiş, topraklarını Azerbaycan, Ermenistan, Halep ve Şam’a kadar genişletmiştir.
Şemskilerin kökeni hakkında Bilgi Kirliliği ve Yanlış Algılar
Şemski Aşireti hakkında yazılı belgelerin eksikliği, tarihsel süreçte birçok asılsız ve mesnetsiz rivayetin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu durum, ciddi bir bilgi kirliliğini beraberinde getirmiştir. En yaygın yanlışlardan biri, Şemskilerin Dılheran Aşireti’nin bir kolu olduğu yönündeki iddiadır. Ancak mevcut veriler bu iddianın temelsiz olduğunu göstermektedir.
Şemski Aşireti’nin tarihsel kökenlerini doğru biçimde ortaya koymak, hem bilgi kirliliğini ortadan kaldırmak hem de aşiretin kendi tarihsel kimliğini tanımasına katkı sağlamak açısından önemlidir. Bu bağlamda, elde edilen belgeli ve tarihî verilerin dikkatle incelenmesi, aşiretin geçmişine dair daha sağlam bir perspektif sunmaktadır.
Şemski aşireti hakkında günümüze ulaşan bilgiler çoğu zaman eksik ve rivayetlere dayalıdır. Bunun temel sebeplerinden biri, secere bilgilerini elinde bulunduran büyüklerin bu bilgileri açıklamaktan imtina etmeleridir. Bu tutum, kulaktan dolma rivayetlerin yayılmasına ve bilgi kirliliğine yol açmıştır.
Yanlış Rivayetler ve Kimlik Tartışmaları
• Şemskilerin 16. yüzyılda Cizre ve Botan bölgesinden gelen Şemseddin’in torunları olduğu ve bu yüzden kendilerine Şemski denildiği iddiası.
• “Şems” kelimesinin Arapçada güneş anlamına gelmesi nedeniyle aşirete bu adın verildiği rivayeti.
• Şemskilerin Kürt değil, Arabistan’dan gelen seyyitler olduğu iddiası.
• Diyarbakır’ın Silvan bölgesinden Dılheran aşiretinin bir kolu oldukları yönündeki görüş.
Bu rivayetlerin hiçbirinin tarihî ve nesebî kaynaklarla desteklenmediği, aksine aşiretin kimliğini inkâr eden söylemler olduğu vurgulanmalıdır.
Şemskanlılarla Dılxeranların Yollarının Kesişmesi
1. İlk Kesişme: Mervani Devleti Dönemi
983 yılında Baz bin Dostık olarak bilinen Ebu Şuca Süleyman el‑Hüseyin’in Mervani Devleti’ni kurmasıyla birlikte Şemskanlılar kısmen bu devletin bünyesinde yer almış ve Dılxeranlıların tabi olduğu Süleymani aşiretleriyle tanışmışlardır.
Esas üzerinde durulması gereken, Şemskilerin ataları olan Bermekilerin Abbasi İmparatorluğu bünyesinde yaşamaları, Dılheranların ise Emevi Devletinin himayesinde olmalarıdır. Daha önemlisi, Abbasiler Bermeki komutan, vezir ve askerleri ile Dılheranların bağlı olduğu Emevi Devletini 750 yılında ortadan kaldırmıştır. Bu veriler ışığında Dıheranlılar ile Şemskilerin akraba olduğu tezi uydurmadan başka bir şey değildir.
Mervani Devleti’nin kuruluşunda dört önemli beylik öne çıkmıştır:
1. Süleymani Beyliği: Banukî, Dılhiran, Bociyan, Zilan, Besyan, Zıkdıyan, Huveydi ve Berazanlardan oluşmuştur.
2. Hekkari Aşireti
3. Bacnavi Aşireti
4. Dünbüli Beyliği: Şemskanlıların atası kabul edilen Musa Beglu’ların önderliğinde şekillenmiştir.
Dünbüli Beyliği’nin Diyarbakır kolunun başında Emir Ebu’l Verdi Abdurrahman el‑Dunbuli bulunmaktaydı. Cizre, Siirt ve Mardin’in bazı bölgeleri onun kontrolündeydi. Araştırmacı Tomas Vipper, Diyarbakır Mervanileri adlı eserinde Abdurrahman Bey’in 1011 yılında Bizans saldırısı sırasında Botan Beyi Şero ve aşiretine yardım ederek bölgenin işgalini engellediğini aktarmaktadır.
1235 yılında Moğol istilası sırasında Hülagu'dan kaçan Celaleddin Harzemşah’ın Kürt coğrafyasında gerçekleştirdiği katliamlar nedeniyle Şems’in torunu Ebu’l Abbas Halil’in oğlu Şemseddin Ebu’l Abbas Ahmed önderliğinde Horasan ve Xoy bölgesinden göç eden Şemskanlılar, Şam, Musul, Diyarbakır ve Botan’a sığınmışlardır. Bu süreçte Süleymani aşiretleriyle Mervani döneminden kalan yakınlık yeniden ortaya çıkmıştır.
Şemskanlılar ile Dılxeranlılar arasında tarih boyunca sosyal ve bölgesel ilişkiler kurulmuş, zaman zaman akrabalık bağlarıyla pekiştirilmiştir. Ancak bu ilişkiler, nesebî bir akrabalık anlamına gelmemektedir.
2. Kesişme ve Aksak Timur Saldırıları
1390 sonrasında Aksak Timur’un bölgeye saldırıları büyük yıkımlara yol açmış, halkın bir kısmı Mısır’a göç etmiş, bir kısmı ise Musul ve Hakkari dağlarına sığınmıştır. Timur’un istilası sırasında Şemskanlılar, Dılxeranlıların da içinde bulunduğu Süleymani ve Zirikanlı aşiretleriyle birlikte Akkoyunlu Devleti’ne bağlılıklarını bildirmiş ve askeri destek sağlamışlardır.
Sonuç olarak, Şemskanlıların tarihî serüveni, Dılxeranlılarla çeşitli dönemlerde yollarının kesişmesiyle şekillenmiş; Mervani, Akkoyunlu ve Timur dönemlerinde sosyal ve siyasi ilişkiler kurulmuştur. Ancak bu ilişkiler, nesebî bir akrabalık anlamına gelmemekte; Şemskanlıların kökeni Sasani hanedanına ve Bermeki ailesine dayanmaktadır.
Kaynakça
• Abdurrezak Necefkul Dunboli, Tarih‑i Donboli, s. 96‑97.
• Taberî, Tarih‑i Taberî, Cilt 3, s. 14, 151.
• Tomas Vipper, Diyarbakır Mervanileri.
• Ebu Hanife Dinaverî, Ensabu’l Ekrad.
• Seyid Hüseyin Nuzuzi, Tezkire‑i Heft İklim.
• Emin Ahmet Razi, Tarih‑i Kaşan.
• Abdurezak Beg Dunbuli, Riyadul Cennet.
• Mahmu Xan, Tezkiretul Denabile.
• Hacı Mahmut Aka, Tarih‑i Denabile.
• Abdurezak Beg, Tecriyetel Herar ve Tesliyetel Ebrar.
• Hakani‑i Şirvani, Tuhfet‑ül Irakeyn.
• Hasan Kadı Matbaası, Tebriz 1931 baskıları.
• Üstad Muhammed Ali Terbiyeti, Daneşmendané Azerbaycan.
• Baba Mardukh Rouhani, Meşahir‑i Kurdistan.
• Abdurrezak Dımıli, Tarih‑i Donboli.
• Şerefhan, Şerefname.
• El‑Belâzurî, Fütuhu’l‑Büldân.
• Etem Xemgin, Kürdistan Tarihi, Doz Yayınları.
3. Akkoyunlu Dönemi ve Hakkari Yönetimi
1378 yılından sonra Akkoyunlu Devleti içinde yaşayan Şemskanlılar ve Dünbüli kolları, devlete önemli katkılar sunmuş; Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan tarafından Hakkari bölgesinin yönetimi kendilerine verilmiştir.
Bu dönemde bey olarak Melik İzeddin lakaplı Şeyh Ahmet bin İsa öne çıkmıştır. Şeyh Ahmet, dedelerinden Melik Tahir zamanında yaptırılan Bay Kalesi’ni onarmış ve öldüğü zaman burada defnedilmiştir. Ancak 1508 yılında Hakkari aşiretleri, Zengiler ve Asurluların ayaklanmasıyla Şemskanlılarında aralarında bulunduğu Dunbulileri bölgeden çıkarmıştır.
Çaldıran Savaşı’ndan yaklaşık yedi yıl sonra Süleymani ve Zilan grubu aşiretler, Besiyan aşireti lideri Şahsuvar önderliğinde Beyazıt Sancağı’na göç etmiş; bir kısım Şemski aileler de Zorava mıntıkasına yerleşmiştir. Bu dönemde başlarında Kethüda Hacı Şemseddin bulunmaktaydı. Hacı Şemseddinin oğlu Bekir zamanında başka köy ve mezralara taşınanlara Kuvi(Ürkek, Yabani)denildi.
Hacı Şemseddinle beraber gelmeyen aileler Arabi Dağı ve Ömerli çevrelerinde meskundu. bir kaç yıl sonra bu peyderpey kimi Adilcevaz üzerinden, Kimi de Van Gölünün güneyindeki güzergahlar üzerinden Hizan'ın Giran Köyüne, bir kısmı da Hoşap kazası ve Gürpınar taraflarına göç ettiler. Bunlara kısmen Gawestiyayi (Öküzü Yorulmuşlar) denildi.
Osmanlı Dönemi ve Hamza Bey
- yüzyılda Hamza Bey önderliğindeki Şemskiler Musul, Zelem Kalesi, Duhok ve Şengal taraflarında yaşamışlardır. Hamza Bey, 1556 yılında Mardin’in Derik ilçesi çevresine yerleşmiş, ardından Osmanlı tarafından Van sancağına ocaklık olarak gönderilmiştir. Osmanlı’nın Acem sınırlarının güvenliği için buraya getirildiği rivayet edilmektedir. 1566 yılında İran sınır karakollarına baskın düzenlerken yakalanmış, hastalığı nedeniyle serbest bırakılmış ve 1570 yılında yayladaki çadırında vefat etmiştir. Van, Siirt, Batman, Bitlisin Bazı köyleri, ve İrandaki Şemskilerin % 90'a yakını Hamza begi ŞEmskileri olarak anılır.
AĞRI İLİ VE ÇEVRESİNDE YAŞAYAN ŞEMSKİLER
Ağrı ili ve ilçelerinde yaşayan Şemskanlılar tıpkı Van ilinde yaşayan Şemskiler gibi nüfus bakımından diğer bölgelerde yaşayanlardan fazla olduğu bilinmektedir. Bu nedenle Gerek Ağrı ve gerekse Van Şemskilerini guruplar halinde vermeyi planladık. Bu Sayfada Zor Mirze Ağa ile Mehmet ağa'nın içinde bulunduğu Yardımcı, Yenigün ve Ademi soyadını taşıyan akrabaları yayınladık.
Aşağıda verilen bu secerelerde eksiklik ve yanlış bilgilendirmelerden dolayı bir takım aksaklıklar olabilir. Bu konuda tamamlayıcı bilgileri bize bildirirseniz, gerekli düzeltme ve ilaveler yapabiliriz.
Mir Mıhemmed Zilani
↓
Mir İsmail Ağa
↓
Mir Mustafa
↓
Hacı Mela Şemseddin
↓
Bekir
↓
--------------------------------------------------------------
↓ ↓
Hasan Sofi
↓ (Sofi'nin seceresi,Ağrı Şemskanlıları aşağıda)
↓
↓
↓
Hasan'ın
Çocukları
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
↓ ↓ ↓
Mustafa Unıs Ağa Bekir
↓ ↓ ↓
Mehmet Mirze Ağa Mıhé
↓ ↓ ↓
Süleyman Süleyman Hasan
↓ ↓ ↓
Mıhé Ağa Ömer Ağa Arif Ağa
↓ ↓ ↓
Zor Mirze Ağa Mehmet Bey Mustafa
↓ ↓ ↓
---------------------------- Hamza Hacı ferman
↓ ↓ ↓ ↓
1.Ali Şefik Paşa 2.Feti Ağa --------------------------------- Mehmet Yardımcı
↓ ↓ ↓ ↓ ↓
Çocukları Abdulhamit Mehmet Salih İsmail Mustafa
1-Mir Bahattin ↓ ↓
2-Mir Sevdin Aydın ------------------------------------
3-Selahaddin ↓ ↓ ↓
4-Antike(kızı) M.Emin Ahmet Abidin
5-Gozel(Kızı) ↓ (Soyadları:Yenigün)______
↓ -------------- ↓ ↓ ↓
Bu Ailenin Soyadı ↓ ↓ M.Heval M.Soran Bedirhan
Yardımcı'dır.Diyadin A.cebbar Muzaffer
"Tucibazar" ve çevre- Ademi Ademi
sinde mukimdirler. ↓
| Mehmet emin ademinin oğularının addları ABDULCEBBAR ADEMİ NURİ ADEMİ ABDULSELLAM ADEMİ ABDULLAH ADEMİ MUZAFER ADEMİDİR BU YANLIŞLIKLARI DÜZELTİRSENİZ SVİNİRİZ BU ARA ABDULCEBBAR ADEMİNİN OĞULARININ ADI: MEHMET ADEMİ SUAT ADEMİ ABDULSAMET ADEMİ'DİR BUNLARIDA EKLERSENİZ SEVİNİRİZ Bilgiyi gönderen: İsmini vermeyen bir okuyucu |
↓
Mir İsmail Ağa
↓
Mir Mustafa
↓
Hacı Mela Şemseddin
↓
Bekir
↓
| ---------------------------------------------------------------------------------------- |
| Hasan (Hasan'nin seceresi,Ağrı Şemskanlıları 1, Sayfasında) |
VAN İLİ VE ÇEVRESİ ŞEMSKİLERİ
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder