Yusuf Ziya Güner (Günar / GÜLNAR), Atatürk dönemi (Cumhuriyet’in ilk yılları) valilerinden biri olup, Van kökenli Şemski (Şemsıkan) Aşireti mensubu bir asker ve idarecidir. Bu Bilgiler, resmi valilik siteleri, akademik makaleler, yerel tarih çalışmaları ve aile kaynaklarından teyit edilmiştir. İsim yazımında Güner (aile/ aşiret kaynaklarında), Günar (çoğu Aksaray tarihi kaynaklarında) ve GÜLNAR (resmi Aksaray Valiliği sitesinde, muhtemelen yazım varyasyonu) farklılıkları görülmektedir.
1. Doğum ve Aile Kökeni
Yusuf Ziya Güner, 1878 (Hicri 1293) yılında Van’ın Hoşab (Güzeldere) Kazası’nda doğdu. Babası, Van’da bulunan Şemsiki Aşireti reislerinden Abdullah Bey’dir. Aile, Doğu Anadolu’nun önde gelen aşiret yapılarından birine mensuptur. Torunu tarafından aktarılan aile rivayetlerine göre dedesi aşiret reisi Abdullah Bey’dir ve kendisi Van doğumludur. 1950 yılında vefat etmiştir.
2. Eğitim ve Askeri Kariyer
Ortaöğrenimini Van’da tamamladıktan sonra Mekteb-i Harbiye’nin (Harp Okulu) özel sınıfından (Sınıf-ı Mahsus) 1898 (Hicri 1313) yılında S.D.N. 4 numarasıyla ikincilikle mezun oldu. Bu mezuniyet, Harbiye mezunları arasında “özel sınıf”tan çıkan tek örnek olarak dikkat çekmektedir. Atatürk dönemi valileri arasında Mekteb-i Harbiye’den Erkân-ı Harbiye (Kurmay) mezunu olan üç validen biri olduğu belirtilir (diğer ikisiyle ilgili bağımsız doğrulama sınırlıdır). Mezuniyet sonrası Osmanlı Ordusu’nun çeşitli kademelerinde görev yaptı; ancak askeri sicil detayları (rütbe, birlikler) dijital arşivlerde net olarak bulunamamıştır. 1920’lerin başında askerlikten mülki idareye geçiş yapmıştır.
3. İdari Kariyeri (Valilik ve Mutasarrıflık Dönemi)
Cumhuriyet’in ilanından hemen sonra mülki idareye geçti:
- 1922: Bitlis Mutasarrıflığı’na atandı ve burada vali sıfatıyla görev yaptı.
- 1923: Muş Valiliği.
- 1924-1932: Aksaray Valiliği (çoğu kaynakta 1924-1931/1932 arası; Aksaray’ın ikinci valisi olarak kabul edilir).
Aksaray Valiliği öncesi ilk vali Abdullah Sabri Karter’di (1920-1923). Yusuf Ziya Günar, 1932’ye kadar görevde kaldıktan sonra Arif Hikmet Onat’a devretti. 1933’te Aksaray’ın vilayet statüsü kaldırılınca ilçe oldu (1989’da yeniden vilayet yapıldı).
4. Aksaray Valiliği Dönemi Hizmetleri ve Katkıları
Valiliği sırasında Aksaray’ın imarı, altyapısı ve iktisadi kalkınmasına odaklandı. Başlıca eserleri ve faaliyetleri şunlardır:
- Aksaray Hükümet Konağı (Vilayet Konağı): 1927-1929 yılları arasında yaptırıldı. Cumhuriyet döneminin ilk idari binalarından biri olan yapı, sarı kesme tüf taşından dört katlı (bodrum dahil), dikdörtgen planlıdır. Ön cephede sivri kemerli çatı, volütler ve mavi-beyaz-kahverengi çini bitki motifleri bulunur; çatıdaki bakır kaplı kubbe dikkat çekicidir. Hırant (Hrant) isimli bir Ermeni mimar tarafından projelendirilmiştir. Günümüzde Aksaray Valiliği olarak kullanılmakta ve aslına uygun onarımlar yapılmıştır.
- Diğer İdari Binalar (1923-1932 arası):
- Ek-1 Hizmet Binası (eski Maliye Binası): Üç katlı, sarı kesme tüf taşından, sivri kemerli pencereler ve çini süslemeli.
- Ek-2 Hizmet Binası (eski Adliye ve Jandarma Dairesi): İki sütunlu giriş, kabartma silmeler, mozaik döşeme ve “Adliye ve Jandarma Dairesi” çini kitabesi. Her iki bina da Cumhuriyet dönemi sivil mimari örnekleridir ve halen valilik hizmet binaları olarak kullanılmaktadır.
- Azmi Milli T.A.Ş. Kuruluşu ve Faaliyetleri: Kurtuluş Savaşı yıllarında Kuvâ-yı Milliye organizasyonunda Aksaraylı idareciler ve halk tarafından kurulan milli bir şirket. Yusuf Ziya Bey, kuruluşunda aktif rol aldı. 1924’te nizamnamesi onaylanan şirket (sermaye 250.000 TL), 1926’da hidroelektrik santrali ve un fabrikasıyla üretime geçti. 7 Haziran 1926 tarihli bir telgrafta (Vehbi Çorakçı’dan gelen arıza ihbarı üzerine) vali olarak el yazısıyla detaylı rapor vermiş ve onarım talimatı iletmiştir: “Türbin elektrik mahalleri fennen mükemmelen yapılmıştı... Vali Ziya.” 15 Aralık 1926 tarihli Aksaray Vilayet Gazetesi’nde fabrika inşaatını denetlerken fotoğrafı yayımlanmıştır. Şirket, 2002’ye kadar faaliyet gösterdi ve bölge ekonomisine önemli katkı sağladı (un üretimi, buğday alım-destekleme, askeri/Kızılay iaşesi).
Valiliği genel olarak eğitim, sağlık, altyapı ve kentleşmeye yönelik imar çalışmalarıyla anılır; Aksaray’ın “her yönden imarı” olarak nitelendirilir.
5. Son Dönemi ve Vefatı
1932 sonrası idari görevlerine dair bilgi sınırlıdır. 1950 yılında vefat etmiştir. Mezarı veya cenaze töreni hakkında dijital kayıtlarda detay bulunamamıştır. Ailesi Şemsiki Aşireti kökenini sürdürmüş olup, torunları aile tarihini aktarmaktadır.
Değerlendirme ve Resmi Belgeler Hakkında
- Resmi Belgeler: Atama kararnameleri (1922 Bitlis, 1923 Muş, 1924 Aksaray) Resmi Gazete veya Düstur’da yer almış olmalıdır; ancak dijital aramalarda tam metin bulunamamıştır. Fiziki eserler (Hükümet Konağı ve ek binalar) ile Azmi Milli arşiv belgeleri (telgraflar, Vilayet Gazetesi) onun döneme damga vuran katkılarını teyit eder. Aksaray Valiliği resmi tarihçesi ve Kültür Turizm Müdürlüğü yayınları bu hizmetleri “Cumhuriyet dönemi idari yapıları” olarak resmen kayda geçirmiştir.
- Not: Askeri mezuniyet detayı (Sınıf-ı Mahsus, ikincilik) aşiret kaynaklarına dayanır; bağımsız askeri arşivlerde (MSB vb.) tam eşleşme tespit edilememiştir.
Kaynakça
- Semskiler Aşireti Blogu – Yusuf Ziya Güner Biyografisi (temel aile/ aşiret kaynağı). https://semskiler.blogspot.com/p/yusuf-ziya-guner.html
- T.C. Aksaray Valiliği Resmi Sitesi – Tarihçe (Hükümet Konağı ve binalar). https://www.aksaray.gov.tr/tarihce
- Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Vilayetlik Serüveni (imar faaliyetleri). https://aksaray.ktb.gov.tr/TR-243635/vilayetlik-seruveni.html
- “Azm-i Millî Türk Anonim Şirketi’nin Tesisinde...” – Tarihin Peşinde Dergisi, Sayı 24 (telgraf ve arşiv belgeleri). https://www.tarihinpesinde.com/dergimiz/sayi24/S24_09.pdf
- Aile torunu paylaşımı (Facebook – Şemsiki Aşireti Grubu, 1950 vefat bilgisi). https://www.facebook.com/groups/26417057716/posts/10158883571082717/
- Ek yerel tarih kaynakları: e-sehir.aksaray.edu.tr (Cumhuriyet dönemi idari yapıları), yeniaksaray.com.tr (Azmi Milli makaleleri) ve ResearchGate (Aksaray Hükümet Konağı makalesi).
| AVRUPA KONSEYİ DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ (D.K.V.K.E.) | |
|---|---|
| Anıt Envanter No | 68.00 (1.12) |
| Ülke | Türkiye |
| Kurum | Kültür Varlıkları Müzeler Genel Müdürlüğü |
| Harita No | L32-a-11-d-2-b |
| İli | Aksaray |
| İlçesi | Merkez |
| Mah./Köy/Mevkii | Hükümet Meydanı |
| Adres | Hükümet Meydanı, Hükümet Cad. |
| Pafta | 6 |
| Ada | 559 |
| Parsel | 22 |
| Yaptıran | Yusuf Ziya Güner |
| Yapan | — |
| Mimari Çağı | Cumhuriyet |
| Yapım Tarihi | 1927–1932 |
| Kitabe | Var |
| Vakfiye | — |
| Genel Tanım | Gri (tüf taşı) kesme taştan yapılmıştır. Bodrum dahil üç katlıdır. Dikdörtgen planlıdır. Önde tek, arkada iki kademeli dışa çıkma vardır. |
| Koruma Derecesi | Anıtsal |
| Çevresel Derece | 2 (x işaretli) |
| Koruma Durumu | Taşıyıcı Yapı: x Dış Yapı: x Üstyapı: A Süsleme Elemanları: A Rutubet: Yok (x) |
| Bugünkü Sahibi | Maliye Bakanlığı |
| Bakımından Sorumlu Kuruluş | İçişleri Bakanlığı |
| Yapılan Onarımlar | Değişik zamanlarda birçok onarım ve değişiklik yapılmıştır. |
YUSUF ZİYA GÜNAR'IN GÖRÜNTÜ VE BAHSİNİN GEÇTİĞİ AKSARAY TANITIM FİLMİ
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder