Yezidilik, Mezopotamya’nın kadim inanç gelenekleri ile İslam tasavvufunun harmanlanması sonucu ortaya çıkmış, özgün bir dinî sistemdir. Şemskanlı Aşireti ile Yezidiler arasındaki tarihsel yakınlık ise sıkça tartışılan bir konudur.
Yezidiliğin Kökeni ve Adlandırılışı
Yezidiliğin kökeni konusunda farklı teoriler vardır:
Bir görüşe göre Haricilik ve İbadilik kolundan ayrılan Yezid bin Ebi Üneys’e dayanır.
Diğer bir görüş ise adın, Eski İran inançlarındaki iyilik tanrısı İzd / Yezdan’dan geldiğini savunur.
En yaygın kabul gören kurucu ise Şeyh Adiy bin Musafir’dir (1073-1162). Lübnan’ın Baalbek bölgesinde doğan Şeyh Adiy, tasavvufi kimliğiyle Laleş’e yerleşmiş ve Yezidiliği İslamî unsurlarla zenginleştirmiştir.
Kutsal Metinler ve İnanç Sistemi
Yezidiliğin temel metinleri Kitabu’l-Cilve (Açıklama Kitabı) ve Mushaf-i Reş (Kara Kitap) olarak bilinir. Bu eserlerin Şeyh Adiy’den sonra kaleme alındığı kabul edilir.
Yezidilikte en önemli figür Melek Tavus’tur. Yezidiler, Melek Tavus’un evrenin yaratılışında önemli rol oynadığına inanırlar. Kozmolojilerinde Zerdüştlük, Maniheizm ve eski Mezopotamya inançlarının izleri görülür. Güneş, ay ve bazı doğal unsurlara saygı gösterirler.
İbadet ve Sosyal Kurallar
Sabah ve akşam ibadet ederler.
Yılda dokuz gün oruç tutarlar (din adamları daha uzun süre oruç tutar).
En büyük günahlar arasında cinayet, zina, din adamı öldürmek ve başka dinden biriyle evlenmek yer alır.
Laleş, kutsal ziyaret yeridir.
Coğrafi Dağılım
Günümüzde Yezidilerin sayısı yaklaşık 300.000 – 500.000 arasında tahmin edilmektedir. En büyük topluluk Irak’ta (özellikle Sincar), ardından Türkiye, Suriye, Gürcistan ve Ermenistan’da yaşamaktadırlar.
Şemskanlılar ve Yezidiler Arasındaki İlişki
Şemskanlı Aşireti ile Yezidiler arasında doğrudan kan bağı kesinleşmemiştir. Ancak tarihsel olarak yakın bir ilişki söz konusudur:
Şemskanlılar, Osmanlı döneminde Yezidilere koruma sağlamış ve “Bavé Ezidiya” (Yezidilerin Babası) unvanıyla anılmışlardır.Coğrafi olarak aynı bölgelerde (Botan, Cizre, Silvan çevresi) yaşamışlardır.
Bazı rivayetlerde her iki topluluğun da eski Mezopotamya inançlarından etkilendiği belirtilse de, Şemskanlılar Müslüman bir aşiret olarak kalmıştır.
Şemsîler (güneşe tapan tarikat) ile ise sadece isim benzerliği vardır; inanç ve ritüeller açısından belirgin farklar mevcuttur.
Sonuç
Yezidilik, Mezopotamya’nın kadim mirasını İslam tasavvufu ile birleştiren özgün bir inanç sistemidir. Şemskanlılar ile aralarındaki ilişki ise kan bağı yerine daha çok coğrafi yakınlık, koruma ve tarihsel dayanışma üzerine kuruludur. İsim benzerlikleri nedeniyle oluşan karışıklıklar, tarihsel gerçeklerle ayrılmalıdır.
Kaynakça
1.Van Bruinessen, Martin. Ağa, Şeyh, Devlet: Kürdistan’ın Sosyal ve Siyasal Yapısı. İletişim Yayınları, 2003.
2.Guest, John S. The Yezidis: A Study in Survival. Routledge & Kegan Paul, 1987.3.Özoğlu, Hakan. Cumhuriyet Dönemi Doğu Sorunu ve Kürtler. İletişim Yayınları, 2004.
4.Semskiler Aşireti Tarihi ve Aile Rivayetleri.
5.Yezidi sözlü tarihi ve Laleş kaynakları.
6.Campanile, Giuseppe (Şemsîler ile ilgili karşılaştırmalar için).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder