- yüzyılda bir Azerbaycanlı şair, hac yolunda duyduğu bir isim karşısında derinden etkilenir. O isim “Güneş” demektir: Şems.
Efzaleddin İbrahim Hâkânî-i Şirvânî (1126-1199), Tuhfetü’l-Irakeyn adlı manzum seyahatnamesinde, Şems’ül Mülk Emir Cafer’i ve onun yakın dostu Şirvanşah Menuçehr Feridun’u öyle bir övgüyle anlatır ki, aradan dokuz asır geçmesine rağmen dizeler hâlâ sıcaklığını korur. Bir şair ile bir emirin buluşması, sadece edebi bir methiye değil; aynı zamanda dönemin kültürel ve siyasi bağlarının da güçlü bir belgesidir.
Kâbe Gibi Bir Meclis
Hâkânî, Irak’ta konakladığı sırada dönemin âlimlerinin meclislerinde Şems’ül Mülk Emir Cafer’in adının saygı ve hayranlıkla anıldığını duyar. Bu tablo onu derinden etkiler ve kalemini eline alır. Tuhfetü’l-Irakeyn’de Şems ve Menuçehr Feridun için şu dizeleri yazar:
“Bu iki kişinin bulunduğu meclis, Kâbe-i Ekber’dir, şüphesiz Kâbe’dir. Onlar sırları açığa çıkaranlardı, İlimler serden, hazineden gelir. Çünkü ikisi de pak ve temizdir. Hem Hz. Ali hem Ca‘fer-i Tayyar, Ben söz açayım üçüncü Ca‘fer’den.
Nesebi Bermekîlere dayanır hükmen…”
Şair, Şems’i “nur gibi pak”, Kâbe’nin muhafızları kadar kıymetli, hem gül gibi narin hem de savaş meydanında metin ve son derece cömert bir lider olarak tasvir eder. Menuçehr Feridun ile çağdaş olan Şems’ül Mülk, Hoy’u hükümet merkezi hâline getirmiş, kaleler inşa etmiş, ilim ve adaletle halkını yönetmiş bir emir olarak tarihe geçmiştir.
Şems Kimdi?
Şems’ül Mülk Emir Cafer, Dunbuli hanedanının en parlak simalarından biri ve Şemski Aşireti’nin ilk atası olarak kabul edilir. Bermekî ailesine dayanan köklü nesebiyle tanınır. 16 yaşında emirlik makamına geçen Şems, yaklaşık 49 yıl boyunca adaletli yönetimi, aydın kişiliği ve yardımseverliğiyle halkın gönlünde “Şems” lakabını kazanmıştır. Hoy merkezli emirliği, Selçuklu-Atabeyler döneminin önemli siyasi figürlerinden biri olmasını sağlamıştır.
Hâkânî’nin methiyesi tesadüf değildir. Şems ile Şirvanşah Menuçehr Feridun’un dostluğu, 12. yüzyıl Azerbaycan coğrafyasındaki siyasi ve kültürel ittifakların somut bir yansımasıdır. İki liderin meclisi, ilmin ve asaletin buluştuğu bir merkez hâline gelmiştir.
Miras ve Günümüze Yansıması
Şems’ül Mülk’ün bıraktığı miras, yalnızca siyasal bir miras değil; aynı zamanda derin bir kültürel, manevi ve medenî birikimin de en parlak örneğidir. O, adaletiyle, ilmiyle, cömertliğiyle ve yüksek ahlakıyla sadece yaşadığı çağa değil, asırlara damga vurmuş müstesna bir şahsiyettir. Bugün Ağrı, Van ve çevresinde yaşayan Şemskiler için bu tarih, kuru bir şecereden çok öte; asaletin, ilmin, merhametin, cömertliğin ve liderlik erdemlerinin somut timsalidir. Onlar için Şems’ül Mülk, hem bir atanın adı, hem de daima başlarını dik tutmalarını sağlayan manevi bir taçtır.
Hâkânî gibi dâhi bir şairin dokuz yüzyıl önce kaleme aldığı o eşsiz dizeler, bu büyük mirası adeta edebi bir mühürle taçlandırmış, zamanın aşındırıcı etkisine karşı kalıcı bir kalkan olmuştur. O dizelerde dile getirilen övgüler, sıradan bir methiye değil; bir hükümdarın adaletinin, âlimliğinin ve insanlığa örnek kişiliğinin edebi bir abide haline gelmesidir.
Tarih, unutulmayan izler bırakanların omuzlarında yükselir. Şems’ül Mülk Emir Cafer, sadece kendi döneminin değil, asırları aşan İslamî-Türkî medeniyet birikiminin de en seçkin, en aydınlık ve en örnek simalarından biridir. Devlet adamlığıyla, âlimliğiyle, cömertliğiyle ve derin maneviyatıyla çevresine ışık saçan bu mümtaz şahsiyet, Hâkânî’nin usta kalemiyle ölümsüzleştirilerek gelecek nesillere adeta bir rehber olarak sunulmuştur.
Bugün dahi o miras, hem ilham kaynağı hem de bir yol haritası olmaya devam etmektedir. Zor zamanlarda direnci, bolluk zamanlarında şükrü, yönetimde adaleti ve insan ilişkilerinde cömertliği hatırlatan Şems’ül Mülk portresi, Şemskiler için sadece geçmişin gururu değil; aynı zamanda geleceğin de pusulasıdır.
Kaynakça
- Hâkânî-i Şirvânî, Tuhfetü’l-Irakeyn (Yahyâ Karîb neşri).
- Abdurezzak Beg Dunbuli, Riyadul Cennet ve Tarih-i Denabile.
- Baba Mardux Ruhani, Kürt Ünlüleri.
- Muhammed Emin Zeki Bey, Kürtler ve Kürdistan Tarihi.
- Şemski Aşireti tarihi kronikleri ve ilgili Osmanlı tahrir kayıtları.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder