ŞEMSKİ AİLELERİNİN ERİVAN'DAN KAÇIŞ SERÜVENİ

Şemski Ailesinin 1917 Göç Serüveni: Sözlü Tarih Anlatısı ve Tarihsel Bağlam

Bu metin, Şemski Aşiretine mensup Mala Mıhemedê Davud ailesinin sözlü anlatısına dayanır. 1917 yılı civarında Erivan, Gümrü, Talin Kazası, Tezekend köyü ile diğer köylerde yaşayan müslüman Kürtlerin Osmanlı topraklarına doğru gerçekleşen zorunlu/yarı zorunlu göç sürecini konu almaktadır. Anlatı, aile büyüklerinden dededen babaya, oradan da günümüze aktarılan hatıralar üzerinden şekillenmiş; tarihsel olaylarla karşılaştırılarak akademik bir disiplin içinde yeniden düzenlenmiştir.

19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başı

Çarlık Rusyası’nın bölgedeki politikaları, I. Dünya Savaşı’nın etkileri ve etnik çatışmalar zorunlu göçleri beraberinde getirmiştir. 1917 yılı, Rusya’daki devrimler nedeniyle otorite boşluğunun en derin olduğu dönemdir.

Babam Şemskanlı Abdulhadi'nin Anlatımıyla

Ben o zamanlar 14 yaşlarındaydım. Göç kararını kaçınılmaz hâle getiren en büyük olay, Babam Davut oğlu Mehmed’in kız kardeşi Hanım’ın (Halam Hanım), eşi ve çocuklarıyla birlikte silahlı Ermeni gruplar tarafından bir odaya kapatılarak yakılmasıdır.

Odaya odunlar doldurulmuş ve ateşe verilmiştir. İçeridekilerin yardım çığlıkları duyulurken dışarıdakiler çaresizlik içinde izlemek zorunda kalmıştır. Bu olay, ailemizin hafızasında derin bir travma olarak yer etmiştir.

Diğer Önemli Olaylar

• Genç yaşta vefat eden annemin ardından aileye giren üvey annem (Şemsikanlı) fedakârlığı ile bilinir.
• Kız kardeşim Çile’nin güzelliği nedeniyle Ermeni çeteleri tarafından hedef alınması ve keçeye sarılarak at heybesinde gizlenmesi.
• Göç sırasında hastalanan amcam Sano'nun oğlu Ali’nin geride bırakılması.

Göç Yolu

Toplam 26 aile ve 40 kağnıdan oluşan kervan; Erivan üzerinden Aras Nehri’ni aşarak Alican (Margara) geçidi yoluyla Osmanlı topraklarına giriş yaptı. Çilli Hudut Karakolu’nda Osmanlı yetkililerine teslim olundu. Sonrasında Kars, Digor, Bitlis/Tatvan, Diyadin, Patnos ve nihayet Muş’un Bulanık ilçesine yerleşildi.

Sonuç

Bu göç serüveni aile hafızasında bir travma ve aynı zamanda bir direnç hikâyesi olarak yaşamaya devam etmektedir. Şemski ailesinin 1917 göçü, Kafkasya ve Doğu Anadolu’da yaşanan büyük tarihsel kırılmaların mikro ölçekteki bir yansımasıdır.

Kaynakça (Seçilmiş)

• McCarthy, Justin. Death and Exile...
• Zürcher, Erik Jan. Turkey: A Modern History.
• Akçam, Taner. A Shameful Act.
• Suny, Ronald Grigor. They Can Live in the Desert but Nowhere Else.

Not: Bu çalışma ağırlıklı olarak aile sözlü tarih anlatısına dayanmaktadır.

Lütfen Kopyalamayınız. Bu içerik telif haklarıyla korunmaktadır. Yalnızca bu sayfadan okuyunuz ve içeriği Sosyal Medyanızda paylaşınız.

← Ana Sayfa