Maraş’ın özellikle Elbistan ilçesi ve çevresinde (Nurhak Dağları etekleri) yerleşik olan Şemskiler (Şemsikanlılar / Şemsikiler), Kürt kökenli Alevi (Kızılbaş) bir topluluktur. 1970’li yıllarda hazırlanan ve daha sonra yayımlanan resmi güvenlik raporlarında nüfusları yaklaşık 10.000 kişi olarak kaydedilmiştir. Dilleri Kurmançça (Kırmanç lehçesi), inançları Alevi’dir.
Yerleşim Alanları
Ana yerleşim yerleri Elbistan ilçesine bağlı şu köylerdir: Soğucak (en eski yerleşimlerden biri olarak kabul edilir), Köseyahya (Kösahya), Bakış (Malap), Ağcaşar, Hançıplaklar, Özcanlı, Zerdeleş, Derbent, Alçiçek, Gürsel, Umutlu, Değirmenkaya, Altınyaprak, Ambar ve Çiftlikkale.
Bu köyler Nurhak Dağları’nın kuzey ve kuzey-batı yamaçlarında, Elbistan merkeze ortalama 20-30 km mesafede konumlanır. Bazı köylerde (örneğin Ağcaşar) Sinemilliler ile birlikte yaşarlar.
Sinemilliler ile İlişkisi
Şemskiler, Sinemilli Alevi ocağı ile güçlü tarihsel ve sosyolojik bağlara sahiptir. Ancak bağımsız bir aşiret kimliğine sahip olup, Sinemilliler’in doğrudan bir kolu değildir. İki topluluk, Alevi dedelik/ocak ilişkileri vasıtasıyla uzun zamandır iç içe geçmiş, karşılıklı etkileşim ve bütünleşme yaşamıştır.
Yerel sözlü geleneklerde Şemsikanlılar bazen Sinemilli’nin “Şems kolu”na bağlansa da, tarihsel kaynaklar ve aşiret anlatıları bu iki grubun ayrı kökenlere dayandığını, ancak ortak Alevi inanç yapısı üzerinden yakınlaştığını gösterir. Bu ilişki, dede-talipli bağları, ortak köylerde birlikte yaşama ve kültürel paylaşımlar üzerinden devam etmiştir.
Köken ve Göç Tarihi
Şemskiler’in genel kökeni konusunda rivayetler çeşitlidir. Grup içi anlatılarda Irak/Süleymaniye’den başlayan göç yolları (Siirt-Batman-Muş) ve Van/Ağrı kollarıyla akrabalık vurgusu yapılır. Maraş kolu ise daha çok İç Toroslar’a 17.-19. yüzyıllar arasındaki göç dalgalarıyla yerleşmiştir. Bölgedeki diğer Kürt Alevi aşiretleri (Atmalı, Alxas, Şadilli vb.) gibi konar-göçerlikten yerleşik hayata geçiş sürecini yaşamışlardır.
Osmanlı döneminden itibaren Maraş-Elbistan havzasında kaydedilen Kürt toplulukları arasında yer alırlar. Bu süreçte hem yerel Türkmen cemaatleriyle etkileşim olmuş, hem de Alevi ocak gelenekleri korunmuştur.
Günümüz ve Kültürel Yapı
Facebook gruplarında (“Şemski (Şemsıkan) Aşireti Mensupları” vb.) Maraş kökenli üyeler, aile bağlarını, köy ziyaretlerini, düğün ve taziyeleri paylaşarak akrabalık ilişkilerini canlı tutmaya çalışır. Van, Ağrı ve diğer bölgelerdeki Şemski kollarıyla temas sürdürülür.
Dil ve inanç mirası, Alevi ocak geleneği çerçevesinde kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Günümüzde nüfus, göç nedeniyle Elbistan çevresinin yanı sıra büyük şehirlere ve yurtdışına yayılmıştır.
Özetle: Maraş Şemskileri, bağımsız bir aşiret kimliği taşıyan, Kürt Alevi kökenli bir topluluktur. Sinemilliler ile aralarındaki yakınlık, aşiret yapısından ziyade ortak Alevi ocağı ilişkileri ve uzun soluklu sosyokültürel etkileşimden kaynaklanır. Bu yapı, Anadolu’daki Alevi-Kürt topluluklarının tipik iç içe geçmiş mozaik yapısına örnektir.
Kaynakça
- Jandarma Genel Komutanlığı Aşiretler Raporu (1970’ler, 1998 yayımlanmış baskı).
- Wikipedia ve akademik çalışmalar (Ağcaşar köy maddesi, Sinemilliler araştırmaları).
- Aşiret mensuplarının Facebook grupları (“Şemsiki (Şemsıkan) Aşireti Mensupları” ve ilgili sayfalar).
- Yerel tarihî kaynaklar ve sözlü tarih derlemeleri (Sinemilli ocak araştırmaları).
- Kamuoyuna açık web kaynakları (Şehrivan Gazetesi, Yolpedia, Kul Seyyid vb.).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder