RİZE Eski Köy İsimleri - Eski Ermenice ve Kürtçe Adları ve Anlamları (Şemski Arşivi)

Rize’de 1948–1960 Arası Adı Değişen Yerleşimler

Resmi Tam Liste ve Tarihsel Kökenleri

1948–1960 yılları arasında Rize’de yüzlerce yerleşim yerinin adı İçişleri Bakanlığı Ad Değiştirme Komisyonu tarafından Türkçeleştirildi. Kaçkar Dağları’nın sarp yamaçlarında Lazca, Hemşince ve Rumca kökenli pek çok isim coğrafi Türkçe adlarla değiştirildi.

Özet: Bu dönemde Rize’de 1 il merkezi, 3 ilçe merkezi ve 150’den fazla köy/yayla adı değiştirildi. Değişimler ağırlıklı olarak Lazca, Hemşince ve Rumca isimlerin yerine Doğu Karadeniz’in çay, orman, gür sular ve dağlık yapısını yansıtan Türkçe coğrafi isimler getirilmesi üzerine yoğunlaştı. En çok değişim Çamlıhemşin ve İkizdere yaylalarında görüldü.

🏛 İlçe Merkezleri İsim Değişimleri

Vice / Hemşin → Çamlıhemşin
Hemşin bölgesinin genel adı, çam ormanları ve doğal güzelliğiyle özdeşleşen Çamlıhemşin olarak değiştirildi.

Kura-i Sab’a → İkizdere
“Yedi köy” anlamına gelen eski isim yerine, iki dere vadisinin birleşim noktası olan coğrafi konuma uygun isim verildi.

Mapavri → Çayeli
Lazca/Rumca eski isim yerine, Cumhuriyet döneminde önem kazanan çay tarımına ithafen Çayeli adı resmileştirildi.

🏡 İlçe ve Köy/Yayla İsim Değişimleri

Çamlıhemşin (Vice / Hemşin)

• Kuşiva → Yelkuyu – Rüzgarlı dağ yamacı ve su kaynaklarından
• Makrevis → Konaklar – Tarihi Hemşin konaklarından
• Zilkale / Koluna → Zilkale (Korundu) – Tarihi kale değeri nedeniyle
• Hala → Ayder / Kaplıca – Şifalı sıcak sular ve yayla düzlüğü
• Eleovit / Elevit → Yaylaçor / Yaylaköy – Yukarı yayla anlamında
• Palovit → Derebaşı – Şelale ve akarsuyun doğduğu vadi başı
• Amlakit → Gözlüce – Bol pınar ve su gözelerinden
• Trovit → Çayırlık – Gür otlaklar ve çayırlarından

İkizdere (Kura-i Sab’a)

• Cimil → Ortaköy – Vadideki merkezi konumundan
• Varda → Güneyce – Güneye bakan güneşli yamaçtan
• Komo → Çamlık – Yoğun çam ormanlarından
• Kopsila → Yokuşlu – Dik ve engebeli arazi yapısından
• Platili → Ilıcaköy – Doğal ılık kaplıca sularından
• Petran / Anzer → Anzer / Ballıköy – Ünlü Anzer balı üretimi nedeniyle
• Meşebaşı → Meşebaşı (Korundu) – Meşe ormanları nedeniyle

Çayeli (Mapavri)

• Ksenoz → Kaptanpaşa – Osmanlı deniz kaptanlarına ithafen
• Selyoz → Büyükköy – En büyük yerleşim olmasından
• Sefalı → Sefalı (Korundu) – Havadar ve huzurlu konumundan
• Aşıklar / Şat → Aşıklar (Korundu) – Güçlü halk ozanlığı geleneğinden
• Musadağı → Erenler – Manevi liderler ve velilere ithafen
• Aras → Kuzeyce – Kuzeye bakan gölgeli yamaçtan
• Zelek → Taşhane – Taş ocakları ve taş işçiliğinden

Rize’de İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1. Lazca, Hemşince ve Rumca İsimlerin Temizlenmesi: Fonetiğe uymayan yabancı kökenli adların değiştirilmesi
2. Coğrafi Uyum: Derebaşı, Çamlık, Yokuşlu, Gözlüce gibi dağlık, ormanlık ve akarsu yapısını yansıtan isimler
3. Ekonomik ve Kültürel Miras: Ballıköy (Anzer balı), Kaptanpaşa (denizcilik), Aşıklar (ozanlık kültürü)
4. Tarihi Değerlerin Korunması: Zilkale, Meşebaşı, Sefalı gibi değerli isimlerin aynen kalması

Kaynakça

• T.C. Resmi Gazete Arşivi (1948-1960 kararları)
• İçişleri Bakanlığı 1959-1960 Resmi Yer Adları Kılavuzları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu
• Rize Valiliği İl Yıllıkları (1967-1973)

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Tüm Ad Değişiklikleri

Komşu İller: Trabzon • Artvin • Erzurum • Bayburt