ZOR MİRZE AĞA

 Zor Mirze Ağa Ağrı Diyadin Karakend köyü Şemskilerindendir. Zor Mirze Ağa, Şemski (Şemskan) aşiretinin sadece bir reisi değil, aynı zamanda Ademan aşiretinin de liderliğini üstlenmiş, bölgenin sosyo-politik yapısını birleştiren "kurucu ata" figürüdür.  İshak Paşa Sarayı’nda yüksek rütbeli bir subay olan ve saray disipliniyle yetişen Mehmet Ağa’nın oğludur. 

 Zor Mirze Ağa’nın Aşiret üzerindeki konumu, itibarı ve gücü, babası Mehmet Ağa ile başlar. Mehmet Ağa, Osmanlı’nın bölgedeki en stratejik yönetim merkezi olan İshak Paşa Sarayı’nda paşanın himayesinde üst düzey bir subay olarak görev yapmıştır. Hayatı boyunca saray protokolü ve devlet idaresi içerisinde yer alan Mehmet Ağa’nın vefatı da yine İshak Paşa Sarayı’nda gerçekleşmiş ve mezarının orada olduğu iddia edilmektedir. Bu köklü geçmiş, ailenin sonraki nesillerde hem devlet nezdindeki itibarını hem de yönetim kabiliyetini şekillendirmiştir.

Zor Mirze Ağa, babasından devraldığı bu mirası Diyadin bölgesinde büyük bir güce dönüştürmüştür. İlk olarak Karakent (Karakend) köyünde ikamet eden ve burada görkemli konaklar inşa ettiren Mirze Ağa, aşiretin büyümesi ve Rus işgali tehdidi gibi stratejik nedenlerle beraberindeki kalabalık kitleyle birlikte bugünkü Dedebulak (eski adıyla Tujipazar/Şekbulak) köyüne göç etmiştir. Dedebulak’taki antik Urartu kalesinin eteğine yerleşerek burayı hem savunma hem de yönetim merkezi haline getirmiştir.

Zor Mirze Ağa, bölge tarihinde eşine az rastlanır bir otorite kurarak mensubu olduğu Şemskan (Şemski) aşiretinin yanı sıra Ademan aşiretinin de reisliğini üstlenmiştir. Bu "çifte liderlik" vasfı, onu Sultan II. Abdülhamid döneminde bölgenin en kilit aktörlerinden biri yapmıştır. Sultan’ın Müşir Zaki paşanın önerisiyle kurulması plananlanan hamidiye Alaylarının teşkili için, aşiret reislerini İstanbul’a davet ettiği görüşmelere katılmış ve devletin Doğu sınırları politikasında söz sahibi olmuştur.

Zor Mirze Ağa’nın oğlu Ali Şefik Paşa, Hamidiye Alayları Paşalığına  getirilmesi ile babasının yerel gücünü Osmanlı askeri hiyerarşisinde en üst noktaya taşımıştır.

• Hamidiye Alay Komutanlığı: Ali Şefik Paşa, Hamidiye Süvari Alayları’nda "Miralay" (Albay) ve ardından "Paşa" rütbesiyle komutanlık yapmıştır.
• Devlet Adamlığı: Üzerinde Osmanlı tuğrası bulunan şahsi mühürleri, gümüş savatlı kılıçları ve liyakat madalyalarıyla tanınan Ali Şefik Paşa, bölgenin asayişinden ve sınır savunmasından sorumlu en yüksek yerel otorite olmuştur.

Zor Mirze Ağanın  oğullarıda aşiret hiyerarşisinde  önemli  görevler üstlenmiştir.
Böylece Aile, gücünü sadece askeri rütbeyle değil, kardeşler arasındaki görev dağılımıyla da korumuştur:

• Ali Şefik Paşa dış ilişkileri ve askeri kanadı yönetirken;
• Kasım Ağa, aşiretler arası diplomasiyi ve stratejik savunmayı organize etmiş;
• Fetih Ağa, Dedebulak merkezli yerel idari ve sosyal yapıyı (tarım, hayvancılık ve aşiret içi düzen) yürütmüştür.
  Ayrıca, Haydaranlı gibi bölgenin diğer devasa aşiretleriyle kurulan evlilik bağları (hısımlık), aileyi bölgede "dokunulmaz" ve "hakem" bir konuma yükseltmiştir.

6. Cumhuriyet Dönemi ve Yaşayan Miras
Soyadı Kanunu ile birlikte aile;Yardımcı  Yenigün, Aydın ve Özden soyadlarını alarak Diyadin’in sosyal ve siyasi yaşamındaki etkisini sürdürmüştür. 

Özetle; Mehmet Ağa’nın saray disipliniyle başlayan bu silsile, Zor Mirze Ağa’nın birleştirici liderliğiyle kök salmış ve Ali Şefik Paşa’nın askeri dehasıyla tarihe mal olmuştur. Dedebulak (Tujipazar/Şekbulak) köyü, bu büyük tarihin kalbi ve yönetim merkezi olarak hala bu sülalenin izlerini taşımaktadır.

Rusya Harp Akademisnden mezun, Asker, Araştırmacı ve gazgin,Pyotr İvanoviç Averyanov'un "Osmanlı-İran-rus Savaşlarında Kürtler (19.Yüzyıl) isimli  kitabının  dip notlarında Zor Mirze Ağa hakkında  şu bilgileri vermektedir: Ademanlı  Aşireti Hayderan Aşiretinden  çok eski yıllarda ayrılmış bir koludur, Ademan Aşireti kendi arasında  aşağıdaki kollara ayrılmıştır. 

1-Aşiret Reisi Şemskanlı Zor Mirze Ağadır(Beyazıt'tan  1,5 saat uzaktaki Karakend  köyünde  yaşamaktadır. Mirza Ağa  Aynı zamanda tüm Ademanlıve  şemskanlı  aşiretlerinin  reisidir.(Yaklaşık 100 Hane)  Badoyanlı Aşiretinin Reisi Nebi Ağadır.((Beyazıt'tan  9 saat uzaktaki Ulukent köyü Toplam 200 Hane). Şemskanlı ve Badoyanlı aşiretleri, 548 suvariden  oluşan  9 nolu Hamidiye Alayını  kurmuşlardır. Bu Alayın komutanlığına da Zor Mirze Ağanın yeğeni Mehmet Bey getirilmiştir. Mirze Ağa Yeğeni Mehmet Bey'i bölgenin kaymakamlığına  getirmek için Osmanlı kayıtlarına  kendi aşiretini de Mehmet bey adına  kaydettirmiştir. kendisini de Aşiret reisi olarak  yüksek  bir makama  getirmiştir.

Mirze Ağa kendi alayını kurarken, Rus ve  İran'daki akrabalarını Türkiyede  iskan etmelerini sağlamak için  çok çaba sarf etmiştir.

Kaynak:

• P.İ. Averyanov, Osmanlı-Rus Savaşlarında Kürtler (19. Yüzyıl), s. [İlgili Sayfalar].
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Hamidiye Süvari Alayları ve Aşiret Reisleri Atama Dosyaları (Y.PRK.ASK).
• Kültür Portalı, Ağrı/Diyadin - Dedebulak Köyü Kalesi Tarihçesi.